Bazı çocuklar bir sesi tek başına çıkarabildiği hâlde kelime içinde düzenli olarak yanlış kullanır: "kedi" yerine "tedi", "balık" yerine "bayık", "elma" yerine "ema" der. Bu durum çoğu zaman fonolojik bozukluktur. Renk Dil ve Konuşma Merkezi'nde Samsun Atakum'da fonolojik bozukluğu olan çocuklara bireysel terapi uyguluyoruz.

Fonolojik bozukluk nedir?

Fonoloji, bir dildeki seslerin kelimeler içinde nasıl düzenlendiğini belirleyen kurallar sistemidir. Fonolojik bozuklukta çocuk sesleri üretebilecek motor beceriye sahiptir; ancak sesleri ayırt etme ve kelimelerde doğru kullanma kurallarını yaşına uygun şekilde öğrenememiştir. Hatalar rastgele değil, belirli kalıplar (süreçler) hâlinde görülür.

Sık görülen fonolojik süreçler

• Öne alma: Arka seslerin öndeki seslerle değiştirilmesi ("kapı" → "tapı", "gel" → "del")
• Duraklaştırma: Sürekli seslerin patlayıcı seslerle değiştirilmesi ("su" → "tu", "şeker" → "teker")
• Son ses düşürme: Kelime sonundaki sesin atlanması ("top" → "to")
• Hece düşürme: Vurgusuz hecenin atlanması ("televizyon" → "tevizyon")
• Ünsüz kümesi sadeleştirme: Yan yana gelen ünsüzlerden birinin atlanması ("tren" → "ten")

Bu süreçlerin bir kısmı küçük yaşlarda normaldir; ancak yaşa göre beklenenden uzun sürdüğünde konuşmanın anlaşılırlığı azalır.

Artikülasyon bozukluğundan farkı

Artikülasyon bozukluğunda sorun sesin motor olarak üretilmesindedir; çocuk sesi hiçbir konumda doğru çıkaramaz. Fonolojik bozuklukta ise çocuk sesi çıkarabildiği hâlde ses kurallarını yanlış uygular. Ayrım önemlidir, çünkü iki durumda farklı terapi yöntemleri kullanılır.

Neden önemlidir?

Fonolojik bozukluğu olan çocuklarda ilerleyen dönemde okuma-yazma güçlüğü görülme riski daha yüksektir; çünkü okuma da sesleri ayırt etme ve sıralama becerisine dayanır. Okul öncesi dönemde yapılan terapi, hem konuşmanın anlaşılırlığını artırır hem de okuma-yazmaya hazırlığı destekler.

Terapi süreci

1. Değerlendirme: Çocuğun konuşma örnekleri incelenir, hangi fonolojik süreçleri kullandığı ve anlaşılırlık düzeyi belirlenir; işitme öyküsü sorgulanır.
2. Ses farkındalığı: Çocuğun doğru ve yanlış sesleri dinleyerek ayırt etmesi çalışılır.
3. Karşıt çiftler: "Kaş – taş", "kel – tel" gibi tek sesle anlamı değişen kelimelerle çocuğun ses farkının anlamı değiştirdiğini keşfetmesi sağlanır.
4. Kalıp odaklı çalışma: Tek tek sesler yerine hatalı süreç hedeflenir; böylece birden fazla ses aynı anda düzelir.
5. Genelleme ve ev programı: Doğru kullanım cümle ve günlük konuşmaya taşınır, aileye ev oyunları verilir.

Evde nasıl destek olunur?

• Çocuğu düzeltmek yerine kelimeyi doğru ve vurgulu şekilde tekrar edin ("Evet, kedi miyavlıyor").
• Kafiye oyunları ve "hangi sesle başlıyor?" oyunlarıyla ses farkındalığını destekleyin.
• Terapistin verdiği resimli kartlarla günde birkaç dakika oyun şeklinde çalışın.

Randevu: 0553 422 90 14 · Yenimahalle, Atatürk Bulvarı 3. Kısım No:95/1 Kat:1 (Migros üstü), Atakum/Samsun · Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00